ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: لێکچوون لەگەڵ ئەزموونی جیمی کارتەر ئەوە نییە کە دوو قەیرانەکە یەکسانن، بەڵکوو سەرۆکی ئەمریکا لە شەڕێکدا گیرۆدە بووە کە دەرچوون لێی قورس بووە وەک چۆن چوونە ناوی قورس بووە.
ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی لە شیکارییەکانی ئەم دواییەیدا، ترامپی بە "گیرخواردوو" لە شەڕی ئێران لە سەروبەندی هەڵبژاردنەکانی نێوان خولدا وەسف کردووە و دۆخی ئەوی بە قەیرانی بارمتەگرتنی ئێران لە سەردەمی جیمی کارتەردا بەراورد کردووە.
کارتەر لە ساڵی ١٩٨٠ لە کاتێکدا هاتە ناو هەڵبژاردنەکانەوە کە قەیرانی بارمتەکان بووبووە هێمای بێتوانایی حکومەتەکەی لە چارەسەرکردنی قەیرانێکی دەرەکی و شکستی ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی بارمتەکان تەنیا ئەم تێڕوانینەی بەهێزتر کرد.
ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی پێی وایە ئێستا ترامپ ڕووبەڕووی کێشەیەکی جیاواز بووەتەوە بەڵام لە ڕووی سیاسییەوە هاوشێوەیە: شەڕێک کە بڕیار بوو دەسەڵاتی ئەمریکا و توانای سەرۆک بۆ سەپاندنی ئیرادەی خۆی بەسەر واشنتۆندا نیشان بدات، بووەتە قەیرانێکی پەرتبوون لەگەڵ زیادبوونی تێچووی ئابووری و سیاسی لە ناوخۆدا.
بەڵام جیاوازی گرنگ ئەوەیە کە ئەمجارە تاران بە ڕوونی گرنگی بە کاتە سیاسییەکانی واشنتۆنیش دەدات. ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی لە ڕاپۆرتەکانی پێشوویدا نووسیبووی کە بەرپرسانی ئێران هەوڵ دەدەن دانوستانەکان بە شێوەیەک بەرەو پێشەوە ببەن کە تێچووی شەڕەکە تا هەڵبژاردنی مانگی نۆڤەمبەر بەردەوام بێت.
ترامپ پێشتر ئێرانی بەوە تۆمەتبار کردبوو کە هەوڵی کڕینی کات دەدات بۆ هەڵبژاردنی نێوان خولی و ئەمریکا دەخاتە دۆخێکی سەختترەوە.
ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاو لە سروشتی شەڕدا دروست دەکات. کاتێک ململانێیەکی دەرەکی دەگاتە بەربەستی هەڵبژاردنی ناوخۆ، ئیتر حیساباتی لایەنەکان تەنیا سەربازی نییە.
تاران نەک تەنیا بۆ سەپاندنی تێچوونەکان بەسەر مەیدانەکەدا، بەڵکوو بۆ زیادکردنی فشاری ئابووری و سیاسی لەسەر حکومەتی ئەمریکا، دەتوانێت ئەو بەدوای ئەو شەڕەدا بچێت.
لە بەرامبەردا ترامپ ڕووبەڕووی دووڕیانێکی سەخت دەبێتەوە: بەردەوامبوون لە شەڕەکە دەتوانێت تێچووی زیاتر بەدوای خۆیدا بهێنێت و پاشەکشەکردن لەلایەن نەیارانەوە وەک دانپێدانان بە شکست یان بێتوانایی لێکبدرێتەوە.کێشەی ڕاستەقینەی ترامپ لێرەدایە.
بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ پێویستی بە "سەرکەوتنێکی نمایشکراو" هەیە؛ بەڵام سەرکەوتنێکی لەو شێوەیە قورستر دەبێت بۆ بەدەستهێنان ئەگەر ئامانجەکانی شەڕەکە زۆر فراوان پێناسە بکرێن.
ڕۆژنامەی گاردیەن لە شیکارییەکانی ئەم دواییەیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە زۆرجار ترامپ لە هەڵوێستەکان و هەڕەشەی تیژ و پاشەکشە و گەڕانەوەی بۆ دانوستانەکان، ئەمەش نەخشێکە کە ڕەخنەگران دەڵێن نەبوونی ڕێگایەکی ڕوون بۆ دەرچوون لە قەیرانەکە نیشان دەدات.
لە لایەکی دیکەوە تێچووی ئابووری شەڕەکە گەیشتووەتە ئاستێک کە چیتر ناتوانرێت بە تەنها کاریگەرییەکی لاوەکی هەژمار بکرێت. قەیرانی بەردەوامی گەرووی هورمز، بەرزبوونەوەی نرخی وزە و فشار لەسەر تێچووی ژیان بۆ ئەمریکییەکان، ڕاستەوخۆ شەڕەکە دەهێنێتە ژیانی ڕۆژانەی دەنگدەرانەوە.
لە ڕاپرسییەکدا کە ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی بڵاویکردووەتەوە، تەنیا لەسەدا ٢٨ی ئەمریکییەکان ڕایانگەیاندووە کە شەڕ لەگەڵ ئێران باشە.
لەکاتێکدا لەسەدا ٦٨ی ئەمریکییەکان دژی وەستاونەتەوە. هەمان ڕاپرسی دەریخستووە کە لەسەدا ٥٢ی بەشداربووان پێیان وایە پێگەی سەرکردایەتی جیهانی ئەمریکا لە سەردەمی ترامپدا لاواز بووە.
لێرەدایە کە لێکچوونی کارتەر دێتە ئاراوە، کێشەی کارتەر تەنیا خودی بارمتەگرتن نەبوو؛ ئەوە بوو کە قەیرانەکە بوو بە هێمای بێتوانایی حکومەت. لە سیاسەتی ئەمریکادا، مەرج نییە ڕای گشتی هەموو وردەکارییەکی قەیرانێکی دەرەکی بەدوادا بێت؛ گرنگ هەستی سادە و گواستنەوەی دەرئەنجامەکەیە: ئایا سەرۆک قەیرانەکەی بەڕێوەبرد؟
ترامپیش ڕووبەڕووی تاقیکردنەوەیەکی هاوشێوە دەبێتەوە. ئەگەر شەڕێک لەگەڵ ئێران لە کۆتاییدا ڕێکەوتنێکی لەگەڵدا بێت کە بتوانێت وەک سەرکەوتنێک وێنا بکات، لەوانەیە بتوانێت بەشێک لە تێچووی سیاسی وەربگرێتەوە.
بەڵام ئەگەر شەڕەکە درێژە بکێشێت، نرخی وزە بە بەرزی بمێنێتەوە، قوربانی و تێچووی سەربازی بەرزبێتەوە و دواجار واشنتۆن پاشەکشە بکات بەبێ ئەوەی ئامانجە دیاریکراوەکانی بەدەستبهێنێت، ئەوا هەڵبژاردن دەتوانێت بە خێرایی بگۆڕێت: شەڕێک کە بڕیار بوو نیشانەی دەسەڵاتی ئەمریکا بێت، دەبێتە نیشانەی سنووردارێتیەکانی.
لەم نێوەندەدا کێشەیەکی دیکە هەیە کە بۆ ترامپ مەترسیدارە، ئەویش گیربوونە لە داوی بڕیارەکانی پێشوودا.
هەر قۆناغێکی پەرەسەندن، دەرچوون قورستر دەکات. ئەگەر هێرشێکی دیکە ئەنجامی خوازراو بەرهەم نەهێنێت، فشار بۆ هێرشی داهاتوو زیاتر دەبێت؛ و ئەگەر هێرشی داهاتووش شکستی هێنا، ئەوا تێچووی سیاسی شکست زیاد دەکات. ئەمە ئەو خولگەیە کە دەتوانێت سەرۆکێک لە “هەڵبژاردنی شەڕەوە” بباتە “زۆر شەڕکردن”.
هەروەها ڕاپۆرتەکانی گاردیانی بەریتانی باس لە هەمان بارودۆخ دەکەن؛ لە لایەک ترامپ بە دوای دەرچوونە لە تاڵاوی ئێران و لە لایەکی دیکەشەوە تاران سود لە بەردەوامیی ئەم دۆخە وەردەگرێت بۆ ئەوەی بەر لە هەڵبژاردن فشارەکان لەسەری زیاتر بکات.
لە دۆخێکی وادا کات دەبێتە گۆڕاوێکی ستراتیژی. هەر هەفتەیەک کە شەڕەکە بەبێ دەرئەنجامێکی ڕوون بەردەوام دەبێت، گرنگی هەڵبژاردنەکان زیاتر دەبێت و ئازادیی کارکردنی ترامپ کەم دەبێتەوە.
بەڵام نابێت مرۆڤ وا بیربکاتەوە کە ئێران تەنیا چاوەڕێی شکستی هەڵبژاردنەکانی ترامپ دەکات. ئامانجی تاران، لانیکەم لە ڕوانگەی ئەم شیکارییانەوە، دروستکردنی دۆخێکە کە تێچووی بەردەوامبوونی سیاسەتی ئەمریکا لە قازانجەکانی زیاتر بێت. ئەگەر واشنتۆن نەتوانێت بە دەرئەنجامێکی ڕوون کۆتایی بە شەڕەکە بهێنێت، ئێران دەتوانێت بانگەشەی ئەوە بکات کە ڕێگری لە ئەمریکا کردووە بۆ گەیشتن بە زۆرترین ئامانجەکانی، تەنانەت بەبێ بەدەستهێنانی سەرکەوتنێکی کلاسیکی سەربازی.
لە کۆتاییدا، لێکچوونی نێوان ترامپ و کارتەر زیاتر لە "تەنگژەی دەرچوون"دایە نەک لە سروشتی دوو کەسایەتی یان دوو شەڕدا. ڕەنگە چوونە ناو قەیرانی سەربازییەوە بە حیسابکردنی دەسەڵات دەست پێبکات، بەڵام کۆتاییهێنان بەو قەیرانە پێویستی بە حیسابێکی سیاسی و ئابووری و دەروونی زۆر ئاڵۆزترە. شکستی کارتەر لە بەڕێوەبردنی قەیرانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٠ بە شێوەیەک کە وێنەی سیاسی خۆی گەڕاندەوە، هۆکارێکی سەرەکی بوو بۆ شکستەکەی. ترەمپ هێشتا کاتی ماوە بۆ هەڵبژاردنی ڕێگایەکی جیاواز، بەڵام تا شەڕەکە درێژە بکێشێت، جیاوازی نێوان "سەرکەوتنی ڕاگەیەندراو" و "ئەو ئەنجامەی کە بۆ دەنگدەر دیارە" فراوانتر دەبێت.
کەواتە مەترسی ڕاستەقینە بۆ ترامپ تەنها دۆڕانی شەڕ نییە؛ مەترسی گەورەتر ئەوەیە کە شەڕەکە ببێتە هێمای شکستی سیاسی ئەو.
ئەگەر دەنگدەرانی ئەمریکی لە مانگی نۆڤەمبەردا بەو ئەنجامە بگەن کە ترامپ چووەتە ناو شەڕێکەوە کە نەیتوانیوە سەربکەوێت و نەیتوانیوە لە کاتی خۆیدا کۆتایی پێبهێنێت و لە کۆتاییدا تێچوونەکەی بۆ ئابووری ئەمریکا گواستەوە، ئەوا بەراوردکردن لەگەڵ کارتەر چیتر تەنیا لێکچوونێکی مێژوویی نابێت؛ دەکرێت ببێتە واقیعێکی هەڵبژاردن.
Your Comment